Ehmedê Xanî Diyor ki -Yazı dizisi

[celal]

EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ



Birden bire göründü bir ışık ki soğutulmuş
Tüm kâinat soyutlanarak ondan çoğaltılmış.

YORUM

Filozofumuzun evrenin yaratılış tezini 20 ve 21. yüzyılındaki big beng'i sezgi gücü ile düşünmesidir.
 

Bu BEYİT,  Ağustos 2008 zamanında İsviçre-Fransa sınırının CERN mahallinde yapılan deneyin ifadesi değil mi? Protonlar yer altı tünelinde ışık hızına yakın ve -271 c soğuk ortamda çarpıştırılıp madde yani kâinatın oluş deneyi yapılıyor.
 
Işık hızıyla Büyük Dahi, Albert Einstein'ın izafiyet teorisine atıf yapmış gibidir. Doğacak cisimleri soyut (izafi) olarak düşüncesinde belirten Baba'ya filozof diyemeyen genç kardeşlerim herhalde şaşıracaklardır. Eğer bu deney ispatlanırsa insanlık birçok şüphesinden vazgeçecektir.
Sonsuz zekâ, sonsuz enerjinin hikmetine isim ne koyulursa konulsun inanacaktır.
 
Alim Xanî deney sonrasında oluşacak somut maddeler deneyden önce olmadığına göre 'soyut' turlar, diyor. Böylesi bilim ürünün temelinde işrakiye tarikatının harcı vardır.
Platon'un ilk madde ışık objesi bilimi, bu buluşun bahçesidir.
 
CERN'de yapılan deneyin getirisi, yaratılış gerçeğini aydınlatacaktır. İnsan yaşadığımız mekânımız dünyayı ve parçası olduğunu evrenin sırlarını çözebilecek tek unsurdur.

KAYNAK:Xanî Uzmanı Şerafettin ERYILMAZ’ın deyişinden...

[celal]

EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ

Ey kalem, ki başı tıraşlı ve çirkin renkli
Yeter şu kâğıdı ki güzel kumaş gibi güzel renkli

Yüz çizgileri ve benler adına karaladığın
"B" ler ve "D" ler ile kötü adlı yaptığın

Gubar ve ufak oldukça bir yazı
Güzellikten uzak değildir o yazı

Ama öğretim yazısı gibi çoğalınca
Ya da sülüs ve nesih gibi iri olunca

O zaman güzellik sayfasını bozucu olur
Parlak, aydın, olgun olmaktan uzak olur


YORUM 1

Başı tıraşlı kalem: Xanî aydını ve onun aleti kalemi dişi unsur olarak görüyor. Onlar üreten yani verimlidirler. Korunması, desteklenmesi, kollanması gerekir. Kürt geleneklerinde evin kızı ailesine kararlar getirirse, yani aile için yüzü karası bir işlev görmüşse saçı kesilir. Bir kızın kızın saçının kesilmesi ona en büyük hakarettir. Bir de ailenin bir büyüğü ve en önemli bir erkeği öldüğünde bayanlar yas için saçlarını, beliklerini keserler. Büyük Xanî bu kültüre gönderme yapıyor. Ey başı tıraşlı kalem! Neden ailen olan Devlete (D), Beylere (B) hakaret ettin. İhanet ettin? Saçı kesilmiş, hakaretin en acımasızını hak etmişsin diyor.

YORUM 2

Doğrusu yirmi yıl boyunca filozof Xanî'nin yanından ayrılmadığını belirtip Xanî'ye iyi bir entelektüel diyen kardeşim geri dönüş yapmalıdır. Çünkü "ben" Stî'nin ifadesidir. Noktalar "gubar" Zîn'inkidir. Stî hukuk simgesidir. Sosyal hukuk otoritesi için Mem û Zîn tasarımında vardır.

Öğretmn Xanî kaleminin aracılığıyla kendisini analiz ediyor. Yüz çizgilerin ve benlerin vücuttaki yeri baştır. Başın anlamı yeri yüz kısmını dediğimiz cephesidir.


Xanî sosyolojik anlamda başı irade, otorite olarak ifade eder. Beden halk, baş devlet gibidir. Başın veya iradenin ifadesini yüzdeki benler, çizgiler tarifler. Çoğunlukla çizgi yaşlılığı, çirkinliği hatırlatır. Yaşlı çehrede benlerin güzelliğinden çok, onun da çirkinlikle çevrildiği anlaşılır.


Xanî Stî'yi ben olarak tasvir etmiştir. Xanî kalemine diyor ki yaşlı otoritelerin hoş olmayan yüz çizgileri gibi halkı yaralayan, üzen iradeler ifadesi davranışlarını, (ben) hukukunu neden yerip karalıyorsun. Toplumun otoritelerini büyük B ve D harfleriyle işaretleyerek "BED" (kötü) diye fitneliyorsun. Üstelik yazdıklarını öğretim yazısı gibi çoğaltıyorsun.
 
Yani Mem û Zîn kitapta ciltliyorsun. Yazdıklarının konusu halkın normal günlük yaşamının övgüleri olsaydı gubar (güzel, küçük) yani nokta gibi hiçbir zarar görmezdi. Ama sen sülüs ve nesih gibi iri yazıp tekrarlıyorsun, devrana göre işlev yapmıyorsun. Bu yüzden sana belanın çekirdeği, başı tıraşlı ve çirkin renkli diyorum. Kalemin, Xanî'ye cevabından sonra kalemin suçsuzluğu, Filozof Baba'nın suçluluğu ispatlanıyor. Mahkeme salonu, yani analiz ve eleştiri sahnesi birey Xanî ile sahip Tanrı arasında devam ediyor. Şahsiyetinin duygu alanları hatalarının varsa suç, bu suçun muhatabı olmadığını belirtiyor. Zira duyguların iradesi yoktur. Yaratıcı öyle yarattı. Büyük iradenin kendisine bahsettiği iradeciğinin (irade-i cüzî) işlediği suçların cezasına razıdır. Ne var ki yazdıklarının içeriği Tanrı'nın kutsak kitaplarının içeriğiyle aynıdır. Burada Tevrat'a telmih yapıyor. Doğruların kaynağı ilimdir, sanattır, adalettir.

KAYNAK: Xanî Uzmanı Şerafettin ERYILMAZ’ın deyişinden ve Doğubayazıt Halkın Sesi.

[celal]

EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ - 3

Eğer saygın biri veya lider olmak istiyorsanız, doğrulardan asla şaşmayınız.
Duruşunuz, İsa, Musa, Sokrat, Hallacı Mansur, Bistami, Suhreverdi ve Pir Abdal duruşu olmalı.
Zira adaletsizliğe karşı onurlu duruşta tanrı duruşu vardır.

YORUM: Eğitimde öğrenilenlerin adalet ilkesi doğrultusunda toplum yararına kullanıldığı zaman saygınlık olgusu artar. Saygın bir kişi olmanın veya lider olmanın özellikleri bulunmaktadır. Topluma bu özellikleriyle yön veren adalet ilkelerinden taviz vermeyen şahsiyetlerin örnek alınmasının gerekliliğine vurgu yapmaktadır yüce Xani… Hz. İsa çarmıha gerilişinde dik duruşu bir adaletsizliğe karşı geliştir. Xani bu beytinde İsa'yı ne güzel anlatıyor. "Kilise kapısında gördüm/Ruhullah ki İsa'ya renk değiştirip, fidan gibi çekildi arşı alaya/Ben tek varlık dedim, o enel hak dedi/saki kadeh uzatıp, keskin mey içerdi" Hz. Musa vaat edilen topraklara kavmini götürmek için Firavun zulmüne karşı çıkışında bir adalet olgusu vardır. Sokrat batı dünyasında yarattığı ilkeleri ile adaletsizliğe karşı durmuştur. İslam felsefesinin işrakiye ekolünün yaratıcısı Suhreverdi, diğer İslam düşünürleriyle Hallaci Mansur, Bistami ve Pir Sultan Abdal adaletsizliğe karşı dik duruşlarıyla tanınan saygın kişilerdir. Dolayısıyla eğitim sonrası saygın biri veya lider olmada bu ünlü kişilerin dürüstlük ve doğruluk çizgilerinin örnek alınmasına yüce Xani dikkat çekmiştir.

Cevdet Baydan - Doğubayazıt Halkın Sesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki - 4

İnsan iradesinin merkezi akıl, duygusunun merkezi ise gönüldür. Bilim gözü ile görün duygu gözü ile sevin.

Yorum:

Xanî akılcılık felsefesi taraftarıdır. Bu düşünce taraftarlarına göre "İman kitap ise, akılda insandadır" Yani insan bağımsız ve özgürdür. Doğruyu ya da yanlışı seçmek kaderin işi değil, insan aklın-iradesinin işidir. Akılcılık ekolüne göre "Bilimi üreten ve geliştiren akıldır." Akla uygun davranmak erdemdir. İnsanı yüce kılan akıldır. Bilgi aklı özgürleştirir. Güçlü olmak veya erdemli olmak için özgür olmak gerekir. Cahil insan tutsaktır. Varlığın özü olan nefiste irade yoktur. Aklın görevi nefsin dizginlerine sahip olmaktır. Aydınlığa kavuşmadan bağımsız düşünce olamaz. Hedeflenen ve var olmak istenilen noktaya ulaşmada bilimi iyi bilmek gerekir. Olayları iyimser gözle sentezlemek gerek. Varacağınız noktada edeceğiniz değerleri içtenlikle benimseyerek korumak gerektiğine yüce Xanî işaret etmektedir.     

KAYNAK: Cevdet BAYCAN

[celal]

Öfke ve kavgayı-savaşı değil,barış, sabır ve hoşgörüyü tercih edin. Çünkü bunlar birlik ve beraberliği olgunlaştırır.

Yorum: Yüce Xanî "Eğitim teorisi özgürleşmektir." İlkesini benimsemiştir. O halde kavuşmak istenilen nihai hedefe, öfke, kavga, savaşla değil hoşgörü ve sabır ile ulaşmanın yolu ve yönteminin eğitimle olabileceğini işaret eden yüce Xanî cahil ve bilinçsiz toplumun özgürleşmesinin olanaksızlığına vurgu yaparak birlik ve beraberliğin yolunun ilimle olacağını ve ilmin öğrenilmesi eğitimle olanaklı olduğuna dikkat çekmiştir.

Kaynak: Cevdet BAYCAN

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -6-



Kibir cehaletin esiridir. Duyguların binicisi akıl olmalı,   dizgin daima aklın elinde olmalı.
[size=medium]YORUM:[/size]
Cehalet   körü körüne bağlılık yaratan kibirliği doğurur. Xani toplumun   bilgisizliğini eğitimle, bilimin ışığıyla küçültmeli, cehaletin sınırı   bilimsel aydınlatmanın alanının boyutuna bağlıdır. Aydınlandıkça cehalet   illeti küçülür. İnsan özgürleştikçe geriliğin, törenin, dini   bağnazlıkların iplerinden kurtulur. Xani akılcı felsefe taraftarıdır. Bu   düşünce taraftarlarına göreEğitim Manifestosunun 2. maddesinin    yorumunda belirttiğimiz gibi "İman kitap ise, akılda   insandadır." Yani insan bağımsız ve özgürdür. Doğruyu ve   yanlışı seçmek asla ve asla yazgı değildir. İslam felsefesinde Vasıl bin   Ata (M848) ölüm ile başlayan akılcılık ekolüne, bilimi üreten ve   geliştiren akıldır. Öyleyse aklın egemenliği adalettir. Akıl adalet   zenginliğiyle binici sıfatıyla duyguların dizginini istenen amaca   çevirir. "Amaca varma ümidi, çabayı, çaba gayreti, gayret   vuslatı sağlar… Bunların ilacı şifa tüzüğüdür." demiş Xani!   Baruch Spinoza (1632-1677) ile "bilgi aklı özgürleştirir. Akla   uygun davranmak erdemdir. İnsanı yüce kılan akıldır. Güçlü ve erdemli   olmak için özgür olmak gerekir. Cahil insan tutsaktır. Varlığın özü olan   nefiste irade yoktur. Aklın görevi nefsin dizginlerine sahip olmaktır.   Aydınlığa kavuşmadan, bağımsız düşünce oluşamaz." konularında   Xani ile bire bir aynı düşünüyor.

KAYNAK: Cevdet BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -7-

Her ne yaparsanız ne   işlerseniz güzel yapın, cazip ve etkileyici olun.

http://www.dailymotion.com/video/xdea6v_cevdet-baycan-xani-yorumu_lifestyle?start=1

YORUM

Yüce Xanî Nûbara Biçûkan ile çocuklara,   Aqıdeyi İmanê ile gençleri eğitmek ve belirli hedefe yönlendirmek   istiyor. Halk arasında bir tabir vardı. "Yarım imam dinden, yarım   doktor candan eder…" derler. Pedagog Xanî gençlerin ve çocukların   alacakları eğitimin noksansız donanımlı olmasını istiyor. Zira eğitimle   donanan bir kişi yapacağı işleri daha akılcı bir çizgide daha doğru bir   şekilde ve gerek kişilerin ve gerekse toplumun yararına göre yapar.   Eğitimini güzel alan, mutlaka işlerini de güzel yaptığı gibi bu   işleri çekicilik noktasında cazip kılar.

KAYNAK: CEVDET BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -8-



Yarışta öne geçmek   istiyorsanız ilme yönelin. Pratiği kendinize sanat eyleyin.

YORUM:
Yüce Xani eserlerinin tümünde ilme yönelmeyi öğütlüyor. Neden ilim?   Çünkü aklın gelişmesi ilimle olur.
İlim yaşamın her evresine yön   veren bir faktördür. Bu faktörü iyi kullananlar yaşamda hedeflerine   ulaşmışlardır. Bugün gelişmiş olan tüm büyük devletlerin gelişme ekseni   ilmin varlığı ile gerçekleşmiştir. Teoride öğrenilen ilim eğer salt   kişinin aklında ise bunun hiçbir yararı yoktur.
Zira bu meyvesiz ağaca benzer. Oysa öğrenilen ilmin gerek kendi   doğrultusunda ve gerekse toplum yararına kullanıldığı zaman sonuçları   yararlı olur. Onun için sürekli ilmin pratiğini öneriyor.

KAYNAK:   CEVDET BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -9-





[size=medium]Her kim ki, bir ilim tahsil   etmişse, farkındaysa o bir devlet sahibi olmuştur.

http://www.izlesene.com/video/amator-cevdet-baycan-yorumluyor/2206077

[/size]

Yorum : İlmin cehaleti yendiğini yüce Xani sık sık vurgular. Yüce Xani bir   beytinde şöyle der; "Saki Allah için gel de iyilik ediver/Cem   kadehine bir yudum şarap koyuver." Saki ilim simgesidir. İnsana   net, gerçek, doğru görüntüler veren akıl süzgeci anlamındaki Cem   kadehinin zengin yapan tek saki ilimdir. İlmi iyi kavrayan bir kişi   ihtisas yaptığı dalda uzmanlığı ile kendisini kabul ettirip,   saygınlığını kurar. Bu saygınlık o kişi için bir devlettir. Burada   devlet anlayışında bilgi zenginliği kast edilmektedir.
KAYNAK:   CEVDET BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -10-




Yaşama sevdiklerize bahar sevgisiyle sarılın ki, bahar çiçekleri gibi açılsın.


Yorum : Filozof Xanî burada çok güzel bir benzetme yapıyor. Kışın bitişini ve   ilkbaharın gelişini ağaçlarda ve kırlarda açan çiçekler müjdeler.   Ovalar kır çiçekleriyle canlanır. İşte Filozof burada ilmi çiçek ile   bağdaştırıyor. İlimi öğrenen kişi tıpkı çiçek gibi açar.
Zira dağarcıklarındaki bilgilerle topluma ışık olur. Yararlı olur.   Burada sevdikleri dediği ise, nasıl ki insan anne, baba ve kardeşlerini   seviyorsa, burada bir aile sıcaklığı yaratıyorsa Filozofta çocuklara   aynen anne, baba ve kardeşlere beslenen sevgi gibi ilime yönelmelerini   ve ilmi
öğrenmelerini istiyor.

KAYNAK: CEVDET BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -11-






Eğitmenleriniz taş yürekli olsa bile siz daima onlardan isteyin ki, elde edebilesiniz.

Yorum : Bu deyim sıkça   toplumumuzda kullanılır.
Eğer ilim öğrenmek isteniyorsa mutlaka ama mutlaka sabır ve metanetle   adım adım yol almalı ve bilinmeyenlere ulaşmada ustaların yakasını   bırakmamalı.
Ama sonuçta istenilene varılmalıdır. Tezini işliyor burada yüce Xanî…

KAYNAK:   CEVDET BAYCAN / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi

[celal]

Ehmedê Xanî Diyor ki -12-




Çibkim ku qewî kesad e bazar
Nînin ji qumaşi ra xerîdar
***************************************
Ne   yapayım ki pazar kesattır, durgundur
Değerli kumaşın hiçbir   müşterisi yoktur.

Yorum :

Ehmedê Xanî'ye göre Kürt dili ve edebiyatının piyasasının kesat oluşunun   en önemli sebebi bunu koruyacak ve idame ettirecek bir iktidarın   olmayışıdır. Şayet böyle bir iktidar olsaydı ve bu iktidarı elinde   bulunduran lider bu dil ve edebiyattan anlayan biri olsaydı kendisi o   zaman dil ve edebiyatı doruk noktaya çıkaracağı gibi kendisinden önce   yaşamış Eliyê herîrî Feqiyê Teyran ve Melayê Cizîrî gibi Kürt   şairlerinin üstlendikleri misyona yeniden yaşam vereceğine dikkat   çekmiştir.

Kaynak : Cevdet Baycan / Doğubayazıt Halkın Sesi Gazetesi